وقتی به سوء تغذیه فکر می‌ کنیم، چاقی اولین مشکل مرتبط با سلامتی در دنیا نیست که به ذهن مان می رسد. با وجود اینکه چاقی با افزایش دریافت کالری تعریف می شود و افراد چاق ممکن است بیش از دیگران غذا بخوند، همچنان به خصوص وقتی که نوبت به ویتامین ها و مواد معدنی و… می رسد، این افراد هم ممکن است در معرض سوء تغذیه باشند. در یک مطالعه روی زنان چاق مشخص شده است، ۱۳ درصد از خانم هایی که از این بیماری رنج می برند، دچار فقر آهن نیز هستند و شیوع کمبود ویتامین B12در این افراد چیزی حدود ۱۰ درصد است. در یک مطالعه دیگر مشخص شده است ۹٫۵ درصد از افراد چاق دچار درجاتی از کمبود ویتامین ویتامین  B12نیز هستند و شیوع کمبود اسید فولیک، مس و روی بدن، به ترتیب ۲۵، ۶۸ و ۷۴ درصد است. بررسی شیوع سوءتغذیه در افرادی که دچار چاقی مرضی یا چاقی مفرط (افرادی که شاخص توده بدنی یا BMI شان بالای ۴۰ باشد) هستند و قرار است تحت جراحی باریتریک معده یا جراحی چاقی قرار بگیرند نشان داده است که ۳۵ درصد از این افراد پیش از جراحی دچار کمبود منیزیم هستند. میزان کمبود آهن و ویتامین آ نیز در این افراد به ترتیب ۱۹ و ۱۷ درصد است. این مطالعه مروری که با بررسی نتایج ده ها پژوهش دانشگاهی در سال های اخیر منتشر شده حاکی از آن است که افراد چاق بیشتر در در معرض کمبود ویتامین دی ، B1، B12  و B9 (فولات) هستند.

بر این اساس اولین سوالی که به ذهن می رسد این است که آیا این کمبودها نتیجه چاقی یا علت افزایش وزن بدن هستند یا هر دو. و سوال مهم تر این است که اگر کمبود یک ویتامین یا ماده معدنی باعث چاقی می شود، آیا درمان این کمبودها می تواند منجر به کاهش وزن شده یا این مسیر را تسهیل کند؟

 

ارتباط کمبود مواد مغذی و چاقی

بر اساس تئوری ای که به تئوری کمبود مواد مغذی و چاقی مشهور است، کمبود ویتامین ها و مواد معدنی یا به طور کلی کمبود مواد مغذی می تواند منجر به چاقی شود زیرا بدن در چنین شرایطی مدام شما را تشویق می کند تا میزان مصرف غذای روزانه تان را بالا ببرید و آن قدر بخورید تا کمبود آن ماده مغذی خاص رفع شود. طبیعی است که در این شرایط صدها کالری اضافه هم وارد بدن می شود که نتیجه مستقیمش افزایش وزن و تجمع چربی خواهد بود.

بر اساس این تئوری، بهبود وضعیت تغذیه ای فرد می تواند به کاهش وزن کمک کند اما قضیه به این سادگی ها هم نیست. زیرا بعضی وقت ها کمبود یک ماده مغذی خاص اصلاً نتیجه تغذیه نامناسب نیست، بلکه این وضعیت به دلیل سوء جذب به وحود آمده است و در چنین حالتی، درمان کمبود اصلاً این نیست که میزان مصرف غذای روزانه تان را افزایش دهید تا کمبود ویتامین ها و مواد معدنی تان جبران شود.

از زمانی که بحث ارتباط چاقی با کمبود ویتامین ها و مواد معدنی مطرح شد، یک تئوری دیگر نیز در دنیا شکل گرفته است که به آن تئوری مکمل جادویی کفته می شود. مدافعان این توئری معتقدند اگر کمبود یک ماده مغذی خاص می تواند منجر به افزایش وزن بدن شود، بنابراین جبران آن با اساتفاده از دوزهای بالا (مگا دوز) مکمل های ویتامینی یا آن معدنی خاص می تواند به راحتی به کاهش وزن بدن کمک کند بدون اینکه فرد لازم باشد تلاش زیادی بکند یا کالری مصرفی روزانه اش را بالا ببرد. اما واقعیت چیست؟

 

 

ویتامین دی

بر اساس مطالعه ای که به تازگی روی گروه بزرگی از جمعیت انجام شده، شیوع کمبود ویتامین دی در افراد چاق، ۳۹ درصد بیش از افرادی است که وزن طبیعی دارند. و البته این مساله واقعا خطرناک است، زیرا کمبود ویتامین دی  یکی از ریسک فاکتورهای بیماری های قلبی و عروقی، از دست رفتن چگالی استخوانی و پوکی استخوان، اختلال در سوخت و ساز گلوکز یا قند در بدن، سندرم متابولیک، دیابت و سایر بیماری های مزمن مرتبط به چاقی است. بر اساس شواهد موجود به نظر می رسد که کمبود ویتامین دی می اواند منجر به افزایش تجمع چربی در بدن شود. محققان دلایلی زیادی را مطرح می کنند که نشان می دهد چرا کمبود ویتامین دی در افراد چاق شایع تر است.

اغلب افراد بخش عمده نیاز خود به ویتامین دی را از طریق تماس با نور خورشید با پوست شان دریافت می کنند. افرادی که دچار اضافه وزن یا چاقی هستند، به دلایل اجتماعی ممکن است کمتر از منزل بیرون بروند یا بدنشان را در استخر و… در معرض نور خورشید قرار دهند ون در این صورت مدام نگرانند که نکند مورد قضاوت قرار بگیرند. اما حتی اگر فرد چاق به اندازه کافی در معرض نور خورشید باشد، باز هم احتمال بیشتری دارد که دچار کمبود ویتامین دی شود علتش هم این است که چربی بدن به اصطلاح ویتامین دی را می دزدد! در یک فرایند شیمیایی، بافت چربی بدن ویتامین دی بیشتری جذب می کند بنابراین سطح این ویتامین در خون برای انجام سایر فرایندهای شیمیایی در بدن کاهش پیدا می کند.

اما آیا جبران کبمود ویتامین دی می تواند منجر به کاهش وزن بدن شود؟ اگر دنبال کاهش وزن بدن تان روی ترازو هستید باید بدانید که استفاده از مکمل ویتامین دی برای جبران کمبودی که به این ماده مغذی مهم و اساسی دارید، به پایین آمدن عقربه ها کمکی نمی کند، اما اگر مطالعات مختلف نشان داده است که در افراد دارای اضافه وزن یا چاقی که از جهات دیگر سالم هستند، مصرف مکمل های ویتامین دی می تواند به کاهش درصد چربی بدن منجر شود که در بلند مدت ریسک بیماری های مزمن ناشی از چاقی را کم می کند. همچنین در یکی از این مطالعات مشخص شده است که استفاده از مکمل ویتامین دی می تواند به کنترل بهتر قند خون منجر شود.

 

ویتامین‌های گروه ب و آهن

اگر از ویتامین دی بگذریم، یکی دیگر از کمبودهای مهمی که با اضافه وزن و چاقی همراه می شود، کمبود ویتامین های گروه B و آهن است. در مطالعه ای مشخص شده است که شیوع کمبود ویتامینB1، در افراد چاق حدود ۱۶ تا ۲۹ درصد است و مطالعه دیگر حاکی از شیوع به نسبت بالای کمبود ویتامین B12 در این گروه از افراد است.

با بررسی افرادی که دچار چاقی مفرط بوده و کاندید جراحی باریتریک معده هستند، شیوع کمبود آهن چیزی حدود ۲۰ درصد است و این کمبود در کودکانی که دچار اضافه وزن هستند، شایع تر است. محققان می گویند چاقی می تواند منجر به به بروز التهاباتی شود که با جذب آهن تداخل ایجاد می کند. بنابراین این طور نیست که افراد چاق، آهن کمتری مصرف کنند بلکه نیازشان به این ماده معدنی مهم افزایش پیدا می کند در حالیکه جذب آهن در بدنشان با اختلال رو به رو خواهد بود.

تا امروز مکانیسم دقیق ارتباط میان کمبود ویتامین‌ های گروه B و آهن به درستی مشخص نشده است. اما می تواند حدس زد که این ارتباط به طور غیر مستقیم ناشی از کم خونی فقر آهن یعنی شرایطی است که به واسطه آن خون نمی تواند اکسیژن کافی حمل کند. علائم کم خونی فقر آهن خستگی، احساس ضعف و بی حالی و ضعف فیزیکی است و طبیعی است که در این شرایط کاهش وزن خیلی سخت تر خواهد بود؛ چه کسی می تواند صبح ها برای یک ساعت دویدن از خانه بیرون برود در حالیکه تمام روز احساس خستگی و بی حالی می کند؟

چاقی ممکن است کمبود آهن را با مهار جذب آهن در بدن تسریع کند. از طرف دیگر سندرم dysmetabolic iron overload syndrome که با افزایش غلظت فریتین در بدن همراه است، ۳/۱ افرادی که دچار کبد چرب غیرالکلی یا سندرم متابولیک هستند را تحت تاثیر قرار می دهد.

به دلیل سوء جذب آهن در بدن، افراد جاق هم در معرض کمبود این ماده معدنی و هم در معرض افزایش ذخیره آن هستند که هر دو می تواند منجر به بروز بیماری های مرتبط با چاقی شود.

 

مستانه تابش

مستانه تابش یک مشاور تغذیه و رژیم‌درمانی و ورزش تمام‌وقت و یک نویسنده نیمه‌وقت در حوزه سلامتی، تغذیه و چاقی است. او بیشتر از 10 سال است که در زمینه چاقی، چاقی مفرط و دیابت فعالیت می‌کند و در حال حاضر در حال اتمام دوره دکتری تخصصی خود در زمینه فیزیولوژی و تغذیه ورزشی است. طرفدار این ایده است که برای کنترل قند خون محدود لازم نیست، «هوشمندانه خوردن» چاره کار است! عاشق دوچرخه‌سواری و گل و گیاه است و در زمان‌های آزادش سعی می‌کند با نوشتن در دنیای مجازی به بعضی از شایعه‌هایی تغذیه‌ای که خیلی‌ها باورشان دارند، پاسخ بدهد.

مشاهده همه مطالب